11. sınıf biyoloji · Tepki

Venüs sinekkapanında uyarana tepki

Bir bitkinin hareketi, çevresinden gelen bir uyarana verdiği tepkinin gözlenebilir sonucudur. Bu örnekte öğrenciler Venüs sinekkapanında temas uyaranını ve kapanma tepkisini birbirinden ayırır.

Öğrenci yönergesi

Ders kitabında verilen Venüs sinekkapanı görsel dizisini inceleyin. Kapanın çevresinde gerçekleşen olayı “uyaran”, bitkide gözlenen değişimi “tepki” olarak sınıflandırın. Sonra bu iki parçayı oklarla gösteren bir neden-sonuç modeli hazırlayın.

Açıklamalı örnek yanıt

Uyaran: Kapanın iç yüzeyindeki duyarlı bölgeye temas edilmesi. Gözlenen tepki: Kapanın yaprak parçalarının kapanması. Temas çevresel bir bilgidir; yaprağın kapanması ise bitkide gözlenen yanıttır. Bunu “bitkinin karar vermesi” diye anlatmak yerine uyaranın bitkideki biyolojik süreçleri başlatması ve hareketle sonuçlanması olarak ifade etmek gerekir.

Bu örnekte gözlenebilir iki olayı doğru adlandırmak ilk adımdır. Öğrenci, görselde bulunmayan hücresel mekanizmaları kanıtlanmış gibi eklemek zorunda değildir; soru özellikle uyaran-tepki ilişkisini kurmayı hedefler.

Öğretmen için sınıf uygulaması

1. Görsel dizisini ekrana yansıtın veya öğrencilerin kitaplarından incelemelerini isteyin. Önce gözlem cümlelerini yorumlardan ayrı yazdırın.
2. İkili gruplar “çevredeki değişim / bitkideki yanıt” başlıklı iki sütunlu bir tablo doldursun.
3. Gruplar temas → biyolojik süreç → kapanma biçiminde bir ok modeli çizer. “Bitki düşündü ve kapandı” gibi amaç yükleyen anlatımları gözleme dayalı biçimde yeniden yazın.

Önerilen süre: 25–30 dakika. Bitkiye tekrar tekrar dokunmak yerine kitap görseli veya öğretmenin seçtiği kısa bir gözlem kaydı kullanılabilir.

Ölçme ve geri bildirim

Öğrenciden tek cümlede uyaranı ve tepkiyi belirtmesini, ardından aralarındaki ilişkiyi okla göstermesini isteyin. Değerlendirme ölçütleri: iki kavramı doğru ayırma, gözleme dayalı ifade kullanma ve neden-sonuç bağlantısı kurma. Kavramlar yer değiştiriyorsa görsel dizisini yeniden inceletip “Önce çevrede ne oldu, sonra bitkide ne gözlendi?” diye sorun.

Kaynak

• MEB, 11. Sınıf Biyoloji Ders Kitabı, “Tepki” konusu, basılı s. 14.

Bu açıklama, ders kitabındaki etkinlik yönergesini desteklemek için özgün olarak hazırlanmıştır; MEB’in resmî cevabı değildir.